جمعه ٠٣ آذر ١٣٩٦ - 

1 2
 
منو اصلی
 
صفحه اصلي > مقالات مرتبط > ارائه الگو  

بسمه تعالی
ارائه الگوی مناسب برنامه ریزی درسی آموزش مداوم دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی

 

دکتر امیر مازیار نیائی
چکیده
مقدمه : آموزش مداوم در نيمه دوم قرن بيستم در سطح جهان بويژه در رشته هاي گروه پزشكي مورد توجه ويژه قرار گرفته است؛ آنچنان كه در بيست و هفتمين اجلاسيه سازمان جهاني بهداشت (1974) برسميت شناخته شده ، از اعضا خواسته شد بفوريت نظامهاي مربوطه را توسعه داده وتكامل بخشند.بررسی ها نشان می دهد حتي اگر آموزش هاي دانشگاهي را براي درستي عملكرد دانش آموختگان كافي تصور كنيم، عمر متوسط دانش مفيد بيشتر از10سال نيست وكاهش اطلاعات دانش آموختگان علوم پزشكي براي آنها و افراد جامعه زيانبار است. در حال حاضر آموزش مداوم در ايران نيز از پيشينه قابل اعتنايي برخوردار شده است .
روش ها : در این بررسی از مدل يا رويكرد شش گامي طراحي كوريكولوم ديويد كرن و همكاران (1998) دانشگاه جانز هاپكينز استفاده شد . در چند مرحله ابزار بررسي به شكل پرسشنامه تهيه شده و براي دستيابي به نتايج و موارد مورد قبول جامعه دانش آموختگان علوم آزمايشگاهي در اختيار پاسخ دهندگان از تمامي رده هاي مختلف تحصيلي قرار گرفت تا ضمن نقد رويكرد موجود تغييرات و پيش بيني هاي ضروري براي اصلاح فرايند استخراج شده و با استناد به منابع موجود مبناي الگوي پيشنهادي قرار گيرد.در ارزيابي وضعيت موجود و وضعيت پيشنهادي از الگوي ارزيابي آبات استفاده شد.
یافته ها : در حوزه آموزش دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی مسائل و مشكلات حوزه عملكردی ، نيازهاي آموزشي و اهداف آموزشي دانش آموختگان ، استراتزي هاي مناسب آموزش علوم آزمايشگاهي ، چگونگي كاربست استراتزي هاي آموزشي ، روشهاي ارزشيابي آموزشي و ارزشيابي برنامه هاي بازآموزي تعیین و اولویت بندی شد.
نتیجه گیری : پیشنهاد و طراحی برنامه های جدید آموزش مداوم حوزه علوم آزمایشگاه نیازمند بازنگری و لحاظ مقتضیات آموزشی است.

مقدمه
آموزش مداوم در نيمه دوم قرن بيستم در سطح جهان بويژه در رشته هاي گروه پزشكي مورد توجه ويژه قرار گرفته است؛ آنچنان كه در بيست و هفتمين اجلاسيه سازمان جهاني بهداشت (1974) برسميت شناخته شده ، از اعضا خواسته شد بفوريت نظامهاي مربوطه را توسعه داده وتكامل بخشند.ضروري است بياد داشته باشيم حتي اگر آموزش هاي دانشگاهي را براي درستي عملكرد دانش آموختگان كافي تصور كنيم، عمر متوسط دانش مفيد بيشتر از10سال نيست وكاهش اطلاعات دانش آموختگان علوم پزشكي براي آنها و افراد جامعه زيانبار است. آموزش مداوم در ايران نيز از پيشينه قابل اعتنايي برخوردار است به طوري كه براي دانش آموختگان علوم آزمايشگاهي در حال حاضر دو دسته برنامه بازآموزي توسط دو معاونت آموزشي و سلامت وزارت بهداشت طراحي شده و در حال اجراست .
در يك مطالعه فاكس و هارويل (1984) روايي نيازهاي خودارزيابي شده پزشكان، مرتبط بودن و انگيزش يادگيري عناوين باليني را به صورت ابزاري براي تنظيم اهداف درسي و اولويت هاي برنامه هاي آموزش مداوم مورد استفاده قرار داده اند. همچنین در بررسي مشاركت واقعي پزشكان خانواده انگيزش يادگيري خود سنجيده شده ارتباط مستقیم با مشاركت ایشان نشان داده است . هاردن و ليدلاو (1992) كارایی شاخص هاي CRISIS را براي برنامه آموزش مداوم نيازمند بهبود باشد نشان داده اند كه برنامه سازان را به خلق مواد آموزشي جديد آموزش مداوم هدايت مي كند. همچنين مسوولان برنامه ريزي فعاليت هاي آموزش مداوم را در انتخاب بين انواع متفاوت برنامه هاي موجود ياري مي رساند.
هدف كلي در این طرح تعيين الگوي مناسب آموزش مداوم دانش آموختگان علوم آزمايشگاهي و اهداف اختصاصی آن تعیین مسائل و مشكلات حوزه عملكرد دانش آموختگان ، تعيين نيازهاي آموزشي دانش آموختگان علوم آزمايشگاهي ، تعيين اهداف آموزشي کلی ، تعيين استراتزي هاي مناسب آموزش علوم آزمايشگاهي،تعيين چگونگي كاربست استراتژي هاي آموزشي و تعيين روشهاي ارزشيابي آموزشي و ارزشيابي برنامه هاي بازآموزي مناسب بوده است .
روش ها
جامعه مورد مطالعه ، جامعه دانش آموختگان رشته هاي علوم آزمايشگاهي انتخاب شد و نمونه گيري از نوع خوشه اي به عمل آمد به نحوی که هر خوشه شامل شركت كنندگان يك برنامه آموزشي مربوط به دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی شرکت کننده در برنامه های آموزشی دانشگاه باشند.در یک بررسی به روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته که بعد از بررسی متون و مستندات تهیه و توسط صاحب نظران حوزه علوم ازمایشگاه از نظر روایی محتوا مورد بررسی و اصلاح قرار گرفته و تایید شده بود .داده ها با استفاده از نرم افزار اس پي اس اس و آمار توصيفي (درصد - ميانگين) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.
جهت ارائه الگو از مدل يا رويكرد شش گامي طراحي كوريكولوم ديويد كرن و همكاران (1998) دانشگاه جانزهاپكينز استفاده شد ، ابتدا آیتم های از منابع متفاوت داخلی و خارجی استخراج و در قالب پرسشنامه تفصیلی تنظیم گردید و سپس در قالب 5 پژوهش ، ابزار بررسي در اختيار پاسخ دهندگان از تمامي رده هاي مختلف تحصيلي از فوق ديپلم تا دكتراي تخصصي و پي اچ دي هاي علوم آزمايشگاهي قرار گرفت تا ضمن نقد رويكرد موجود تغييرات و پيش بيني هاي ضروري براي اصلاح فرايند استخراج شده و با استناد به منابع موجود مبناي الگوي پيشنهادي قرار گيرد .شمای کلی رویکرد 6 گامی را  در دیاگرام ذیل ملاحظه می فرمایید.
در اولین فاز در حوزه آموزش دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی مسائل و مشكلات حوزه عملكردی ، نيازهاي آموزشي و اهداف آموزشي دانش آموختگان ، استراتژي هاي مناسب آموزش علوم آزمايشگاهي ، چگونگي كاربست استراتزي هاي آموزشي ، روشهاي ارزشيابي آموزشي و ارزشيابي برنامه هاي بازآموزي تعیین و اولویت بندی شد.


تعداد و تركيب شركت كنندگان در این دوره از بررسی ها به این قرا رذیل بود:
جمع نامشخص آقا خانم
251 5 114 132
100% 2% 45.5% 52.5%
 نامشخص پي اچ دي و تخصص كارشناس ارشد و دكتراي حرفه اي كارشناس كاردان
251 55 31 29 79 57
100% 22% 12% 11.5% 31.5% 23%

یافته ها
منابع اصلی کسب نیازهای حوزه علوم آزمایشگاهی به این ترتیب شناسایی شدند:(توافق بالاي 50%)
75.5  دانشگاهها
69.8  تشکل های صنفی علوم آزمایشگاهی
66.0 وزارت بهداشت
نیاز های اصلی امروز و آینده جامعه و دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی که طی این بررسی تعیین شد در جدول ذیل آمده است:(توافق بالاي 50 درصد)
67.9 زمینه سازی برای ادامه تحصیل دانش آموختگان علوم آزمایشگاهی 84.9

تامين و توانمند سازی نیروی انسانی مورد نياز آزمایشگاههای پزشکی
67.9 ایجاد ارتباط حرفه ای بیشتر بین پزشکان و آزمایشگاه 83.0 ارتقاء کیفیت خدمات آزمایشگاهی
66.0 افزایش اعتماد پزشکان به نتایج آزمایشگاهی 83.0 افزایش سطح علمی و کاهش خطاهای آزمایشگاهی
62.3 ارائه خدمات آزمایشگاهی مقرون به صرفه، قابل دسترس و با کیفیت به مصرف کنندگان 81.1  روز آمد کردن آزمایشگاههای تشخیص پزشکی متناسب با پیشرفت علوم و تکنولوژی پزشکی و آزمایشگاهی
60.4 تقویت استاندارهای کیفی 69.8 ارتقاء جایگاه آزمایشگاهها در نظام سلامت
54.7 راهنمایی پزشک و انتخاب بهترین راه درمان و مقابله با بیماری 67.9 ایجاد فضای همکاری، تفاهم و تعامل رشته های مختلف فعال در شاخه های علوم آزمایشگاهی
54.7 پژوهش در آزمایشگاههای بالینی 67.9 احیاء حقوق حرفه ای و صنفی پرسنل آزمایشگاههای تشخیص پزشکی
52.8 زمینه سازی ارتقاء شغلی  
اهداف کلی آموزش های مداوم و حین خدمت دانش آموختگان علوم آزمايشگاهي به این شرح تعیین گردید:(توافق بالاي 50%)
83.0  ارتقاء و روز آمد کردن دانش و کارکرد
62.3  روش های تشخیص جاری، نوین، کاربردی، آزمایشگاهی و بالینی
50.9  ترويج عملكرد برترآزمايشگاهي و استانداردهاي كيفيت تحت شرايط متفاوت
تقسيم بندي سطح بينابيني اهداف 73.6%
• میکروب شناسی
• انگل شناسی
• خون شناسی
• بانک خون
• بیو شیمی
• سرم شناسي
• ایمنی شناسی
• ویروس شناسی
• قارچ شناسی
• کنترل کیفی

ه: در اینجا اهداف آموزشی با جزئیات بیشتری مشخص و بر اساس اولویت طبقه بندی شده اند:
اهداف آموزشي must to know))
78.7 باكتري شناسي 91.5 هورمونها و تومورماركرها
78.3 خون 91.5 كنترل كيفي
74.5 قند ها 85.1 كم خوني ها
70.2 چربي ها 83 تازه هاي علوم آزمايشگاهي
70.2 هپاتيت ويروسي 80.9 اختلالات گلبولهاي سفيد
70.2 ايمونولوژي پايه 78.7 كليه و اختلالات كليوي
67.4 بيماريهاي خود ايمني 78.7 انعقاد خون
  78.7 HIV
اهداف آموزشي better to know))
55.3 تعادل اسيد – باز 66 اسيدهاي آمينه و پروتئين ها
51.1 ايمونولوژي پيوند 66 بيماريهاي نقص ايمني
48.9 ايمونولوژي بيماريهاي بدخيم 63.8 آنزيم ها
46.8 ايمونولوژي واكسيناسيون 63.8 بررسي اختلالات در متابوليسم بيلي روبين
44.7 منونوكلئوز عفوني 63.8 بيماريهاي قارچي
42.6 ايمونولوژي نسوج و دستگاههاي بدن 61.7 اختلالات در متابوليسم تركيبات محصولات دفعي ازت دارو بيماريهاي ناشي از آنها
36.2 عفونتهاي ويروسي سيستم اعصاب مركزي 61.7 بيماريهاي ناشي از كرم ها
34 عفونتهاي ويروسي دستگاه تنفس 59.6 بيماريهاي تك ياخته اي
34 عفونتهاي ويروسي دستگاه گوارش 59.6 ايمونولوژي بيماريهاي عفوني
34 عفونتهاي ويروسي دوران كودكي  57.4 بيماريهاي آلرژيك


اهداف آموزشي nice to know))
23.4 عفونتهاي ويروسي كانژنيتال 31.9 عفونتهاي ويروسي مجاري ادراري
21.3 عفونتهاي ويروسي چشم 31.9 بيماريهاي ناشي از بند پايان
  29.8 عفونتهاي ويروسي دستگاه ژنيتال
  27.7 عفونتهاي ويروسي پوست و مخاط
  27.7 بيماريهاي تب دارخونريزي دهنده ويروسي
و : فعاليت هاي آموزشي مناسب آموزش مداوم در این سه دسته تقسیم بندی می شود:
فعاليت هاي خارجي ، شامل شركت در دوره آموزشي ، سمينار ، اجلاس ، كنفرانس و نمايش صوتي و تصويري  90.8
استفاده از منابع پايدار شامل ماتريال آموزشي مانند كتاب ، نشريات ، سي دي و آموزش اينترنتي 32.9
فعاليت هاي شخصي ، شامل ارائه كنفرانس ، موارد جالب ، ژورنال كلاب، تدريس و مشورت با همكاران متخصص 21.1
ز : روش هاي ارجح آموزش مداوم وحين خدمت (منتخب از بين 25روش آموزشي)
درصد توافق روش آموزشي

78.9 شركت در كنفرانس ، سمينار و مانند آن
76.3 شركت در كارگاههاي عملي
69.7 آموزش حين انجام وظيفه
67.1 شركت در دوره هاي آموزشي مشابه آموزش هاي دانشگاهي(مدون)
42.1 نظارت و ارائه راهنمايي حين انجام كار
35.5 جلسات پرسش و پاسخ
32.9 جلسات مباحثه (طرح سوال و پاسخ هاي زنجيره اي شركت كنندگان(
ح : مدت زمان آموزش در طول يكسال

 
ط : ارزيابي پيشرفت تحصيلي - منتخب از بين 12 روش
درصد توافق 
100.0 معيارهاي سنجش كليGlobal rating scales
72.3 مشاهده مستقيم افراد در حال انجام وظايف شغلي
61.5 آزمون OSCE
58.5 امتحانات انشايي تعديل يافتهMEQ
55.4 مسائل تشخيصي درماني بيمار PMP


بحث : صلتي (1995) در بررسي خود اظهار مي كند بجاي آن كه فعاليت هاي آموزش مداوم يك يا دو بار در سال در مكانهايي دوردست برگزار گردد يك قالب عملي تر آن است كه فعاليت هاي بيشتر با تواتر بيشتر ولي فشردگي كمتر طراحي شود ، تا با يك روال مستمر و ترجيحا در محل كار تمام طول سال گردش داشته باشد وبايد در آينده نزديك استفاده آموزش با استفاده از كامپيوتر و ارتباط از راه دور افزايش يافته ، به كاهش هزينه ها و بهبود اثربخشي بيشتر برنامه هاي آموزش مداوم كمك كند. بررسي مقطعي شهاب الدين (1998) در يك نمونه تصادفي از شاغلان پزشكي ثبت شده شوراي پزشكي مالزي به منظور تعيين نيازهاي آموزشي موضوع آموزش مداوم ، مشخص كرد بيش از 70% خواهان برنامه اي بودند كه ايشان را با مهارت هاي عملي و دانش جديد يا پيشرفت ها در حوزه هاي خاص آشنا كند.حدودا دوسوم همچنين خواستار آن بودند كه مهارت هاي ذهني ايشان در حل مساله توسعه بيشتري پيدا كند.بيش از 90% روش هاي خود آموزي و برخي از فعاليت هاي گروهي را ترجيح دادند . محقق بر اساس اين نيازها توصيه مي كند كه جهت گيري طراحي برنامه هاي آموزش مداوم ، رويكرد هاي عمل گرا ، يادگيري خود انگيخته ، حل مساله و با تاكيد برحيطه هاي مشخصي از محتوي باشد . همچنين تاكيد مي كند كه بايد فعاليت هايي نظير بحث هاي گروه كوچك ، راندهاي باليني و مجله خواني به فعاليت هاي گروهي شبكه اي محلي تبديل شوند تا خودآموزي را تكميل كرده و منبع سخنراني ها و صحبت ها شوند. در بررسي خديوي و همكاران (2003) مقايسه ميانگين امتياز انواع برنامه ها نشان مي دهد كه كارگاهها و سمپوزيوم ها از رضايت بيشتر شركت كنندگان برخوردار بودند در حالي كه سمينارها و كنفرانس ها كمترين موفقيت را از اين نظر دارا بودند. 98% افراد اعلام كردند كه سمپوزيوم ها با نيازهاي حرفه اي ايشان مطابقت دارتد در حالي كه فقط27ر58 اين نظر را در باره برنامه هاي مدون داشتند. سلمانزاده و همكاران (2003) اينگونه نتيجه گيري مي كنند كه برنامه هاي آموزش مداوم بايد براساس يك رويكرد مدرن مبتني بر شواهد و مطابق با نيازهاي جامعه و پزشكان شركت كننده طراحي شود تا بتوان به يك نظام آموزش پزشكي جامعه نگر دست يافت. در بررسي شيرازي و همكاران (2004) مطلوب ترين روش هاي آموزشي عبارت بودند از : سخنراني همراه با ويديو (1ر54) ، سخنراني همراه با پرسش و پاسخ ( 3ر49%) معرفي مورد (5ر37%) كارگاههاي آموزشي (4ر37%) آموزش از طريق اينترنت (4ر26%) سخنراني هاي كانونشنال (9ر23%) گزارشات صبحگاهي (4ر6%) و آموزش در فيلد (1ر15%) مهمترين اولويت برنامه هاي آموزش مداوم : برنامه هاي مدون (55%) كتابها و ژورنالهاي خودآموز (43%) سمينارها و كنگره ها (1ر32%) و نوارهاي صوتي تصويري خود آموز (5ر21%) متخصصان علوم آزمايشگاه اولويت ها را اينگونه تعيين كردند كنترل كيفي آزمايشگاهي ( 33ر26%) ايمونولوژي (16ر20%) هماتولوژي (18%) ميكروبشناسي (87 ر16%) بيوشيمي (22ر15%) . مطلوبترين روش اين زيرگروه كارگاههاي آموزشي بوده است. ديويس و همكاران (2006) نشان دادند آن دسته از برنامه هاي آموزش مداوم كه مسائل پيچيده را پيش روي پزشكان قرار مي دهد ؛ پاسخ هاي هيجاني را موجب مي شود كه پزشكان را در شناسايي نيازهاي احساس نشده خود كمك مي كند . گوسو و همكاران در يك مطالعه همگروهي(2008) تاثير دراز مدت يك برنامه طولي را در طراحي برنامه درسي ارزيابي كرده و بر اساس نتايج پيشنهاد كردند كه يك برنامه طولي توسعه هيات علمي كه ايشان را در كار طراحي برنامه درسي دخيل و حمايت كند مي تواند تاثير دراز مدت داشته باشد.


الف : در پیشنهاد و طراحی برنامه های جدید حوزه علوم آزمایشگاه یافته های این طرح مبنای عمل قرار گرفت.
ب : مقرر شد اهداف آموزشی و نیازهای اجرا شده قبل از اجرای برنامه ها در اختیار آموزش دهنده و آموزش گیرنده قرار بگیرد.
ج : معیارهای سنجش کلی روش منتخب ارزشیابی برنامه ها ست و مقرر شد تا در اولین تجربه برگزار کنندگان برداشت کلی خود را از میزان بهره مندی کلی شرکت کنندگان در آیتم های مختلف در پایان برنامه به اطلاع شرکت کنندگان برسانند.
د : چرخه برنامه ریزی ادامه یافته و تکمیل ماتریس برنامه ریزی در دستورکار دفتر آموزش مداوم دانشگاه قرار دارد.

1. نتيجه گيري شامل چالش ها و مشكلات اجرائي فرآيند :
به طور کلی انگیزش یاددهنده و یادگیرنده در آموزش مداوم مطلوب نیست و امید است با افزایش میزان مشارکت و لحاظ نیازهای ایشان در روند برنامه ریزی به این میزان افزوده گردد.
 منابع :
The Participants' viewponit of continuing medical education courses
of Shahre-Kord Medical Universit
Khadlvi R.Akhlaghi M. Naseri M.Journal of Medical Education Spring 2003;3(1): 17-23
Assessing the gap between current and desirable needs in TUMS
CME Unit: participants' viewpoints Shirazi M.Zeinaloo A.A., Sabouri Kashani A. Alaeddini FJournal of Medical Education Summer 2004; 5(1);17-22
Continuing medical education based on the needs of societySalmanzadeh H, Ajami A, Kouhpayezadeh JJournal of Medical Education Fall 2003;4(1): 31-37
AU: Paul Davis, Sherry A Robertson, Angela Juby
CME programme leads to considerations in design concepts
Medical Education
Vol: 40 NO: 5 PP: 484-485 2006
S. H. SHAHABUDIN
Designing a continuing medical education programme in Malaysia based on practitioners' needs Medical Education Vol: 24 NO: 3 PP: 264-270 1990
Ibrahim S Salti Continuing medical education Medical Education VL: 29 NO: s1 PG: 97-99 YR: 1995
R. D. FOX, L. M. HARVILL
Self-assessments of need, relevance and motivation to learn as indicators of participation in continuing medical education
Medical Education VL: 18 NO: 4 PG: 275-281 YR: 1984
R. M. HARDEN, J. M. LAIDLAW
Effective continuing education: the CRISIS criteria
Medical Education VL: 26 NO: 5 PG: 407-422 YR: 1992
Aysegul Gozu, Donna M Windish, Amy M Knight, Patricia A Thomas, Ken Kolodner, Eric B Bass, Stephen D Sisson, David E Kern
Long-term follow-up of a 10-month programme in curriculum development for medical educators: a cohort study Medical Education
VL: 42 NO: 7 PG: 684-692 YR: 2008
Curriculum development for medical education A six-step approach Kern E.Thomas A. Howard D M.Bass B.The Johns Hopkins university press/Baltimore and London 1998

پیوندهای مهم
پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

پایگاه اطلاع رسانی دولت

نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری
 
دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی
شهید بهشــتی
آدرس : تهران - بزرگراه شهید چمران خیابان یــمن - خیابان شهید اعــرابی جنب بیمارستان آیت الله طالقانی

تلفن : 23871 - 021
پست الکترونیک : info@sbmu.ac.ir
© تمامی حقوق این سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی می باشد.